Francesca Odell

Gilfach goch from The Valleys Project, 1985 © Francesca Odell
Gilfach goch, o The Valleys Project, 1985 (h) Francesca Odell

Tair cymuned sy’n hoelio sylw gwaith dogfennol Francesca Odell – ym Mro Clydach, Ystâd y Gurnos ym Merthyr, a Gilfach Goch – y gellid eu hystyried fel profiad nodweddiadol o’r Cymoedd. Mae’r Gilfach ar ddiwedd ffordd bengaead yn llythrennol; mae’n drefgordd ynysedig rhwng cymoedd Rhondda a Garw, lle tynnodd Odell luniau o’i theulu anorthrech yn eu ‘Gardd-bentref’ newydd. Ar Ystâd y Gurnos, uwch Ffordd Blaenau’r Cymoedd, tynnodd luniau ar garreg drws cynbrifddinas haearn y byd, ac yn olaf tynnodd luniau o blant lleol yn loetran ar strydoedd Bro Clydach. Gyda’i gilydd, mae’r portread hwn o dri amgylchedd unigryw sy’n ategu’i gilydd yn gipolwg o benderfyniad, balchder cryf a theyrngarwch cymunedol y bobl, gan gydnabod bod dyfodol plant y cymoedd yn ansicr ar ei orau, ac yn llwm ar ei waethaf.